Yedekleme Depolama Hesaplayıcı: Yedekleme Alanı Ne Kadar Olmalı?

Yedekleme projelerinde en sık karşılaşılan planlama hatası, depolama ihtiyacını yalnız korunan veri boyutuna bakarak belirlemektir. Gerçek ihtiyaç; günlük değişim oranına, kaç geri dönüş noktası tutulduğuna, seçilen yedekleme yöntemine ve kopya sayısına göre birkaç kat büyüyebilir. Yedekleme alanı hesaplama aracı bu değişkenleri tek ekranda birleştirir; yedekleme depolama hesaplayıcı formülü sayfanın devamında açıkça anlatıldığı için sonuç kara kutu değil, kontrol edilebilir bir tahmindir.

Hesaplayıcı ayrıca kurulan düzenin 3-2-1-1-0 kuralına ne kadar uyduğunu 5 üzerinden puanlar. Hesaplama tamamen tarayıcıda yapılır, girilen bilgiler hiçbir sunucuya gönderilmez.

Yedekleme depolama alanı nasıl hesaplanır?

Yedekleme alanı, bir tam yedeğin boyutu ile saklanan artımlı yedeklerin toplamından oluşur; bu toplam kopya sayısıyla çarpılır. Hesaplayıcı her adımda sıkıştırma ve tekilleştirme tasarrufunu düşer, sonuna da boş alan payı ekler.

• Tam yedek: korunan veri × (1 − tasarruf oranı).
• Günlük artımlı yedek: korunan veri × günlük değişim oranı × (1 − tasarruf oranı).
• Sürekli artımlı yöntem: 1 tam yedek + (geri dönüş noktası − 1) artımlı yedek.
• Haftalık tam + günlük artımlı yöntem: (geri dönüş noktası ÷ 7, yukarı yuvarlanır) + 1 tam yedek ve geri dönüş noktası kadar artımlı yedek. Fazladan bir zincir, yeni zincir tamamlanana kadar silinemediği için eklenir.
• Boş alan payı ve kopyalar: toplama %10 boş alan payı eklenir (varsayım), sonuç toplam yedek kopya sayısıyla çarpılır.

Varsayılan değerler 2.000 GB korunan veri, %5 günlük değişim, 30 geri dönüş noktası, %40 tasarruf ve 2 kopyadır. Tasarruf oranı bir varsayımdır; veri türüne göre genellikle %20-60 aralığında değişir ve sonucu en çok etkileyen girdilerden biridir.

Örnek hesap: 2 TB veri için ne kadar alan gerekir?

2.000 GB veri, %5 günlük değişim, 30 geri dönüş noktası, %40 tasarruf ve 2 kopyayla sürekli artımlı yöntem yaklaşık 6,5 TB, haftalık tam yedekli yöntem ise yaklaşık 19,8 TB alan ister. Her iki yöntemde tam yedek 1.200 GB, günlük artımlı yedek 60 GB olarak hesaplanır.

Kalem	Sürekli artımlı	Haftalık tam + günlük artımlı
Tam yedek sayısı	1 × 1.200 GB	6 × 1.200 GB
Artımlı yedek sayısı	29 × 60 GB	30 × 60 GB
Bir kopya (%10 pay dahil)	≈ 3.234 GB	≈ 9.900 GB
Toplam (2 kopya)	≈ 6,5 TB	≈ 19,8 TB

Haftalık tam yedek bu örnekte yaklaşık üç kat alan tüketir, çünkü her hafta 1.200 GB’lık yeni bir tam yedek yazılır ve 30 günlük pencerede altı tanesi aynı anda diskte durur. Buna karşın bu yöntem bağımsız zincirler üretir: bir zincirdeki bozulma yalnız o haftayı etkiler. Geri yükleme sırasında birleştirilecek artımlı dosya sayısı azdır ve tekilleştirme yapan bazı depolama sistemlerinde tekrarlanan tam yedeklerin gerçek maliyeti tablodakinden düşük kalır.

Günlük değişim oranı nedir, nasıl ölçülür?

Günlük değişim oranı, korunan verinin bir günde değişen ya da yeni yazılan bloklarının toplam veriye oranıdır. Artımlı yedeklerin boyutunu doğrudan belirlediği için tahmin yerine ölçümle girilmesi gerekir.

En güvenilir kaynak mevcut yedekleme yazılımının iş raporlarıdır: birkaç haftalık artımlı yedek boyutlarının ortalaması, sıkıştırma öncesi değerle birlikte okunur. Sanallaştırma ortamlarında değişen blok izleme (CBT) verisi de aynı bilgiyi verir. Dosya sunucularında oran çoğunlukla düşük, yoğun işlem gören veritabanlarında ve günlük dosyalarında ise belirgin biçimde yüksektir; ay sonu kapanışları gibi dönemsel zirveler ortalamaya ayrıca eklenmelidir.

Geri dönüş noktası ve GFS saklama arasındaki fark

Geri dönüş noktası, geri yüklenebilecek günlük yedek sayısıdır; GFS (büyükbaba-baba-oğul) ise bunun üzerine haftalık, aylık ve yıllık uzun dönem kopyalar ekleyen bir saklama düzenidir. Hesaplayıcı günlük noktaları hesaplar, GFS kopyaları ayrıca planlanmalıdır.

GFS’de her seviye kendi tam yedeğini tutar: haftalık kopyalar birkaç hafta, aylık kopyalar birkaç ay, yıllık kopyalar yıllarca saklanabilir. Bu kopyalar günlük zincirden bağımsız olduğu için toplam alana tam yedek boyutunda eklenir. Kaç haftalık, aylık ya da yıllık kopya tutulacağı teknik bir tercih değil; iş gereksinimi, denetim ve mevzuat kararıdır.

Sürekli artımlı mı, periyodik tam yedek mi?

Sürekli artımlı yöntem tek bir tam yedek ve onu izleyen artımlı yedeklerle en az alanı kullanır; periyodik tam yedek daha fazla alan karşılığında bağımsız zincirler sağlar. Seçim, depolama bütçesi ile geri yükleme ve dayanıklılık beklentisi arasında bir dengedir.

Veeam belgelerinde sürekli artımlı zincirde saklama süresini aşan en eski artımlı noktanın tam yedekle birleştirildiği, böylece zincirin sabit uzunlukta kaldığı anlatılır (Veeam Help Center, Backup Methods). Bu birleştirme işlemi depolama üzerinde ek okuma ve yazma yükü oluşturur. Periyodik tam yedek ise birleştirme gerektirmez; bu yüzden bazı nesne ve teyp tabanlı depolama türlerinde tercih edilir.

Sıkıştırma ve tekilleştirme ne kadar tasarruf sağlar?

Tasarruf oranı veri türüne bağlıdır ve tek bir sayıyla ifade edilemez. Hesaplayıcıdaki %40 değeri ortalama bir başlangıç varsayımıdır.

Benzer işletim sistemi dosyalarını içeren sanal makinelerde tekilleştirme belirgin kazanç sağlar. Veritabanlarında sıkıştırma genellikle iyi sonuç verir, fakat veritabanının kendi sıkıştırması ya da şifrelemesi açıksa kazanç düşer. Video, görüntü, arşiv dosyaları ve şifreli veri zaten sıkıştırılmış olduğundan bu tür içerikte tasarruf %0’a yakın kabul edilmelidir. Karma bir ortamda en sağlıklı yaklaşım, ilk tam yedeğin raporundaki gerçek oranı hesaplayıcıya geri girmektir.

3-2-1 ve 3-2-1-1-0 kuralı neyi ölçer?

3-2-1 kuralı verinin en az üç kopyasının, iki farklı ortam türünde ve bir kopyanın başka bir lokasyonda tutulmasını öngörür. 3-2-1-1-0 bu düzene bir değiştirilemez ya da çevrim dışı kopya ve geri yükleme testlerinde sıfır hata şartını ekler.

CISA’nın yedekleme seçenekleri belgesi de bir birincil ve iki yedekten oluşan üç kopya, iki farklı ortam türü ve bir uzak kopya yaklaşımını önerir (CISA, Data Backup Options). Hesaplayıcı, toplam kopya sayısı ve dört onay kutusundan 3-2-1-1-0 puanını 5 üzerinden çıkarır. Kuralın ayrıntıları 3-2-1 yedekleme kuralı rehberinde anlatılıyor.

Değiştirilemez kopyanın önemi fidye yazılımı senaryosunda ortaya çıkar. Saldırgan yönetici yetkisi ele geçirdiğinde ilk hedeflerinden biri yedekleri silmek ya da şifrelemektir; yazma kilidi olan bir kopya bu işleme izin vermez. Değiştirilemez kopya, hesaplanan alana ayrı bir kopya olarak eklenir ve saklama kilidi süresince boşaltılamayacağı için kapasite planında pay bırakılmalıdır.

Geri yükleme testi neden puanın parçası?

Test edilmemiş bir yedek, geri yüklenebileceği kanıtlanmamış bir dosyadır. 3-2-1-1-0’daki sıfır, düzenli geri yükleme testlerinde hata çıkmaması anlamına gelir.

Testler yalnız dosyanın okunabilirliğini değil, uygulamanın açılıp açılmadığını ve geri yüklemenin hedeflenen sürede tamamlanıp tamamlanmadığını da ölçmelidir. Test için ayrılan geçici alan da kapasite planında yer alır. Kritik sistemlerde test sıklığı, iş birimlerinin kabul edebileceği veri kaybı ve kesinti süresine göre belirlenir.

Saklama süresi ve KVKK

Yedekler de kişisel veri içerir ve KVKK kapsamındaki saklama ile imha yükümlülükleri yedekleri de kapsar. Saklama süresi uzadıkça hem depolama ihtiyacı hem de silinmesi gereken verinin yedeklerde kalma riski büyür.

Uzun dönem GFS kopyaları planlanırken kişisel veri saklama ve imha politikasıyla uyum gözden geçirilmeli, yedeklerden imha sürecinin nasıl işleyeceği yazılı hale getirilmelidir. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez; kuruma özgü süreler için hukuk biriminin görüşü alınmalıdır.

Hesaplamada sık yapılan hatalar

1. Kopya sayısını unutmak: tek kopya için hesaplanan alan, uzak ve değiştirilemez kopyalar eklendiğinde iki ya da üç katına çıkar.
2. Tasarruf oranını iyimser girmek: medya ve şifreli veride sıkıştırma neredeyse hiç kazanç sağlamaz.
3. Dönemsel zirveleri yok saymak: ay sonu, yıl sonu ve toplu veri aktarımları günlük değişimi geçici olarak katlar.
4. Veri büyümesini hesaba katmamak: bugünkü veri boyutuyla yapılan hesap, yıllık büyüme eklenmezse kısa sürede yetersiz kalır.
5. GFS kopyalarını ayrı planlamamak: aylık ve yıllık tam yedekler günlük zincirin üzerine eklenir.

MAV Cloud’da yedekleme: altyapı ve güvence

MAV Cloud’un cloud veri yedekleme hizmeti Veeam tabanlıdır ve yedekler Türkiye’de konumlu altyapıda saklanır. Değiştirilemez kopya ihtiyacı için immutable backup hizmeti ayrıca sunulur.

Hizmet seviyesi sözleşmesinde yedekleme hizmetleri için aylık %99,9 erişilebilirlik hedefi yer alır. İlk müdahale hedefleri kritik öncelikte 15 dakika, yüksek öncelikte 1 saat, orta öncelikte 4 saat, düşük öncelikte 1 iş günüdür.

MAV Cloud; ISO/IEC 27001, ISO/IEC 27701, ISO 22301, ISO/IEC 20000 ve ISO 9001 belgelidir (sertifikalarımız).

Sıkça Sorulan Sorular

Backup alanı ne kadar olmalı?

Tek bir oran yoktur; günlük değişim, geri dönüş noktası, yöntem ve kopya sayısı belirleyicidir. 2 TB veri, %5 değişim, 30 nokta ve 2 kopyalık örnekte sürekli artımlı yöntemle yaklaşık 6,5 TB gerekir.

Hesaplayıcının sonucu ne kadar doğru?

Sonuç planlama amaçlı bir tahmindir. Gerçek tasarruf oranı ve değişim oranı ilk yedekleme raporlarıyla ölçülüp araca yeniden girildiğinde tahmin belirgin biçimde netleşir.

GFS kopyaları hesaba dahil mi?

Hayır. Hesaplayıcı günlük geri dönüş noktalarını hesaplar; haftalık, aylık ve yıllık uzun dönem kopyalar her biri yaklaşık bir tam yedek boyutunda ayrıca eklenmelidir.

Girilen bilgiler bir yere kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tarayıcıda yapılır, girilen değerler sunucuya gönderilmez.

Saklama politikası henüz netleşmediyse hesaplayıcı farklı geri dönüş noktası ve yöntem senaryolarını karşılaştırmak için kullanılabilir. Değerler belliyse, teklif bağlantısı en hızlı yoldur.